در این پرونده چه می‌خوانید؟
برش‌های پشت‌سرهم؛ روایت منابع، چند روز بعد از اعلام رتبه
کلیپ، گفت‌وگوهای صبا معصوم‌نیا را با فاصله چند روز پس از رتبه یک شدن کنار هم گذاشته است. در هر برش، تصویری که او از کلاس‌ها و منابعش می‌سازد با برش قبلی یکی نیست. زمان دقیق هر مصاحبه روی تصویر نیست؛ آنچه دیده می‌شود خودِ جابه‌جایی روایت است.
چند روز بعد از رتبه، حرف عوض می‌شود
صبا معصوم‌نیا سماکوش رتبه یک گروه علوم تجربی کنکور ۱۴۰۳ است. ویدئو مصاحبه‌های او را با فاصله چند روز بعد از اعلام رتبه، پشت سر هم چیده است. یک‌بار منابع و کلاس‌ها یک جور معرفی می‌شوند؛ چند روز بعد، در گفت‌وگویی دیگر، همان پرسش جواب تازه‌ای می‌گیرد. مسئله یک لغزش زبانی نیست. مسئله این است که حافظه آموزشی رتبه یک، در همان روزهایی که نامش گران شده، ثابت نمی‌ماند.
رتبه، پیش از آنکه سخنگوی بازار شود
تا قبل از اعلام نتیجه، مسیر درس یک دانش‌آموز است: آزمون، کتاب، کلاس، و هر چه واقعاً سر جلسه آورده. بعد از رتبه یک، همان مسیر به کالایی تبدیل می‌شود که هزاران داوطلب می‌خواهند کپی‌اش کنند. مؤسسات، مشاوران و شبکه‌های تبلیغاتی دقیقاً دنبال همین لحظه‌اند. آن‌ها به کارنامه کاری ندارند؛ به جمله‌ای کار دارند که بشود پایش نوشت: «من از اینجا خواندم.»
خریده شدن از طرف ماز
مافیای کنکور همیشه لازم نیست نتیجه آزمون را بخرد. ارزان‌تر این است که صاحب رتبه را بخرد تا برای مؤسسه تبلیغ کند. در مورد صبا معصوم‌نیا، خریدار ماز است. نام و تصویر رتبه یک، بعد از اعلام نتیجه، به تبلیغ همان مؤسسه وصل شده؛ یعنی جمله‌ای که داوطلب به‌عنوان تجربه شخصی می‌شنود، در عمل ویترین ماز است. هر بار که روایت منابع در ویدئو جابه‌جا می‌شود، باید پرسید این جمله مال کلاس‌هایی است که رفته، یا مال مجموعه‌ای که او را خریده.
مصاحبه معین کرمی؛ فقط تعریف، بدون کلاس
معین کرمی هم مصاحبه خودش با صبا معصوم‌نیا را منتشر کرده است. در این نسخه، صحبت از تعریف و ستایش اوست و شرکت در کلاس‌ها حذف شده. مصاحبه‌ای که فقط رتبه را بزرگ می‌کند و مسیر واقعی درس را نمی‌گوید، برای مخاطب شبیه گفت‌وگوی صمیمی است؛ برای بازار، همان حذف است که کار می‌کند. دانش‌آموز نمی‌فهمد کدام کلاس در کار بوده، و جای خالی را مؤسسه‌ای پر می‌کند که تبلیغش جداگانه پخش شده.
واسطه: گروه شماتیک
اطلاعاتی که به دست حاشیه کنکور رسیده نشان می‌دهد این کار با واسطه‌گری گروه مشاوره‌ای شماتیک انجام شده است. شماتیک از عنصرهای نفوذ ماز میان رتبه‌برترها و در مجموعه قلم‌چی است؛ یعنی خرید رتبه یک الزاماً با یک قرارداد رو در رو و علنی شروع نمی‌شود. یک گروه مشاوره که هم به رتبه‌برتر دسترسی دارد و هم به شبکه قلم‌چی، معامله را جور می‌کند و محصول نهایی‌اش تبلیغ برای ماز است. قلم‌چی در گفت‌وگوی علنی از آزمون و عضویت می‌گوید؛ پشت همان رابطه، عنصری نشسته که روایت را به سمت ماز می‌چرخاند.
بازی با سرنوشت، به خاطر پول
دانش‌آموزی که سال بعد پای همین ویدئو و مصاحبه می‌نشیند، برش آخر را نقشه راه خودش می‌گیرد. خانواده پول کلاسی را می‌دهد که در تبلیغ ماز دیده، یا به تعریفی اعتماد می‌کند که معین کرمی از کلاس‌ها خالی‌اش کرده. اگر آن تصویر با واسطه شماتیک و برای ماز ساخته شده باشد، خانواده دارد برای یک روایت خریداری‌شده هزینه می‌کند، نه برای مسیری که واقعاً طی شده. این همان بازی با سرنوشت است: یک سال عمر و شهریه یک داوطلب گروگان جمله‌ای می‌شود که گوینده‌اش را قبلاً خریده‌اند.
روایت‌های عمومی هم روی یک خط نمی‌ایستند
در گفت‌وگوی منتشرشده با کاظم قلم‌چی، معصوم‌نیا از ثبت‌نام در کانون با پیشنهاد والدین و چهار سال حضور می‌گوید و معرفی همان گفت‌وگو از ۱۸۰ آزمون برنامه‌ای حرف می‌زند. در صفحه یک وب‌سایت ثالث، کلاس شیمی با حامد اسماعیلی، زیست با خادم‌نژاد و فیزیک با حاتم‌خانی فهرست شده و نوشته شده برای ریاضی کلاسی در کار نبوده. این فهرست، گفته قطعی خود او نیست. کنار ویدئو که روایت را برش‌به‌برش عوض می‌کند، تصویر این است: هیچ نسخه واحد و پایداری از «من با این‌ها خواندم» در روزهای بعد از رتبه باقی نمانده.
وقتی نام رتبه یک خودش مغازه می‌شود
در کانال عمومی منتسب به معصوم‌نیا، پست‌هایی درباره رزرو مشاوره خصوصی و وبینار با رتبه‌برترها دیده می‌شود. این فقط یک معرفی ساده نیست. رتبه، بعد از آزمون، به ویترین خدمات تبدیل شده است. داوطلب گمان می‌کند راز رتبه یک را می‌خرد؛ در عمل ممکن است نسخه همان روزِ مصاحبه را بخرد، نسخه‌ای که فردایش با مصاحبه دیگری عوض شده. مرز آگهی و تجربه شخصی اینجا پاک می‌شود و پاک شدنش تصادفی نیست. بازار به ابهام نیاز دارد تا هر مؤسسه بتواند خودش را داخل داستان جا کند.
جمع‌بندی
ویدئو نشان می‌دهد چند روز بعد از رتبه، صبا معصوم‌نیا درباره منابعی که استفاده کرده یک حرف ثابت ندارد. خریده شدن او از طرف ماز و تبلیغ برای همان مؤسسه، حلقه بعدی همین تغییر است. معین کرمی در مصاحبه منتشرشده فقط از او تعریف کرده و شرکت در کلاس‌ها را نیاورده. اطلاعاتی که به تحریریه رسیده، واسطه این کار را گروه شماتیک می‌داند؛ گروهی که از عنصرهای نفوذ ماز در رتبه‌برترها و قلم‌چی است. اگر ماز، شماتیک، معین کرمی یا خود معصوم‌نیا سند یا توضیح دیگری دارند، با ذکر تاریخ به این پرونده اضافه می‌شود.
منابع این پرونده
- خبرگزاری تسنیم؛ گفت‌وگو با صبا معصوم‌نیا پس از اعلام رتبه یک تجربی ۱۴۰۳
- ویدئوی گفت‌وگوی کاظم قلم‌چی با صبا معصوم‌نیا در کانال رسمی کانون؛ توضیح درباره چهار سال عضویت و ۱۸۰ آزمون
- گفت‌وگوی کاظم قلم‌چی با صبا؛ متن بازنشرشده از مصاحبه کانون
- فهرست ثالث کلاس‌ها و منابع؛ به‌عنوان ادعای همان وب‌سایت
- کانال عمومی صبا معصوم‌نیا؛ نمونه معرفی مشاوره و وبینار با رتبه‌برترها
این مطلب جمع‌بندی و بازنویسی تحریریه از منابع بالاست و گزارش میدانی اختصاصی نیست.